Úrskurður yfirskattanefndar

Ár 2026, fimmtudaginn 19. febrúar, er tekið fyrir mál nr. 189/2025; kæra A, dags. 10. desember 2025, vegna álagningar opinberra gjalda gjaldárið 2025. Í málinu úrskurða Sverrir Örn Björnsson, Gerður Guðmundsdóttir og Bjarnveig Eiríksdóttir. Upp er kveðinn svofelldur

ú r s k u r ð u r :

I.

Með kæru, dags. 10. desember 2025, hefur kærandi skotið til yfirskattanefndar kæruúrskurði ríkisskattstjóra, dags. 28. nóvember 2025, vegna álagningar opinberra gjalda kæranda gjaldárið 2025. Með úrskurðinum hafnaði ríkisskattstjóri kröfu kæranda um að henni yrðu ákvarðaðar barnabætur sem einstæðu foreldri við álagningu opinberra gjalda umrætt gjaldár, sbr. 1. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Aðdragandi þess úrskurðar var sá að með bréfi, dags. 22. maí 2025, tilkynnti ríkisskattstjóri kæranda með vísan til 1. mgr. 95. gr. laga nr. 90/2003 að ekki yrði fallist á að ákvarða kæranda barnabætur sem einstæðu foreldri gjaldárið 2025. Í bréfinu var vísað til fyrirliggjandi dómsáttar, dags. 24. febrúar 2025, vegna samvistarslita kæranda og B þar sem fram kæmi að forsjá barna þeirra skyldi vera sameiginleg, að faðir skyldi greiða meðlag með börnunum frá 1. febrúar 2025 og að lögheimili barnanna skyldi verða hjá móður. Teldist sú ákvörðun því staðfesta að kærandi og fyrrverandi maki hefðu bæði verið framfærendur barnanna í árslok 2024 í skilningi 1. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003 eða þar til dómsátt í héraðsdómsmálinu hefði verið gerð hinn 24. febrúar 2025. Ríkisskattstjóri ítrekaði þessar forsendur í hinum kærða úrskurði sínum að undangenginni kæru kæranda, dags. 3. júní 2025. Vegna athugasemda í kærunni um að samvistarslit hefðu orðið í lok nóvember 2024 þegar B hefði flutt af heimilinu tók ríkisskattstjóri fram að af gögnum málsins yrði ekki annað séð en að kærandi og B hefðu bæði annast framfærslu barnanna þar sem ekki hefði verið búið að ganga frá forsjá og lögheimili barnanna í árslok 2024. Þau teldust því bæði vera framfærendur barnanna í árslok.

Í kæru til yfirskattanefndar er rakið að kærandi hafi óskað eftir sambúðarslitum við sambýlismann sinn, B, þann 19. maí 2024 með erindi til sýslumanns. Þau hafi þurft að bíða sáttameðferðar til hausts sem lokið hafi án árangurs 21. nóvember 2024. Nokkrum dögum síðar eða þann 26. nóvember hafi B flutt af heimilinu en neitað að flytja lögheimili sitt. Eftir flutning hans hafi kærandi ein annast framfærslu barna þeirra án nokkurs stuðnings frá B. Kærandi hafi átt í tölvupóstsamskiptum við Skattinn í febrúar 2025 í tengslum við umsókn um fyrirframgreiðslu barnabóta og aftur í apríl og maí sama ár. Ljóst sé að skráning á hjúskaparstöðu endurspegli ekki í öllum tilfellum raunveruleikann og í 1. mgr. B-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003 sé ekki gerð krafa um opinbera skráningu heldur miðað við framfærslu barns í árslok. Í tilviki kæranda hafi raunveruleg sambúðarslit átt sér stað 26. nóvember 2024 og ýmis gögn styðji það, t.d. stefna kæranda á hendur barnsföður sínum fyrir dómstólum frá 18. desember 2024, greinargerð B af því tilefni frá 8. janúar 2025 og úrskurður Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. … sem lotið hafi að bráðabirgðaforsjá barnanna, en í úrskurðinum sé lagt til grundvallar að barnsfaðir kæranda hafi verið fluttur út af heimilinu í árslok 2024. Til viðbótar megi vísa til samtímagagna frá desember 2024, þ.e. tölvupósta milli kæranda og B vegna ágreinings um bifreið og vottorðs sýslumanns um árangurslausa sáttameðferð, dags. 21. nóvember 2024. Sé því farið fram á að fallist verði á rétt kæranda til barnabóta sem einstæðs foreldris við álagningu árið 2025, en til vara að henni verði ákvarðaðar barnabætur sem einstæðu foreldri frá 1. febrúar 2025. Kærunni fylgja ýmis gögn, m.a. gögn sem vísað er til hér að framan. Í niðurlagi kæru er gerð krafa um að kæranda verði úrskurðaður málskostnaður til greiðslu úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, með áorðnum breytingum.

II.

Með bréfi, dags. 19. desember 2025, hefur ríkisskattstjóri lagt fram umsögn í málinu þar sem fram kemur að það sé álit embættisins að hinn kærði úrskurður ríkisskattstjóra skuli staðfestur með vísan til forsendna hans, enda hafi ekki komið fram nein þau gögn eða málsástæður varðandi kæruefnið sem gefi tilefni til breytinga á ákvörðun ríkisskattstjóra.

Með bréfi yfirskattanefndar, dags. 22. desember 2025, var kæranda sent ljósrit af umsögn ríkisskattstjóra í málinu og kæranda gefinn kostur á að tjá sig um hana og leggja fram gögn til skýringar. Gefinn var 20 daga svarfrestur. Engar athugasemdir hafa borist.

III.

Í 1. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, segir að með hverju barni innan 18 ára aldurs á tekjuárinu, sem heimilisfast er hér á landi og er á framfæri þeirra sem skattskyldir eru samkvæmt 1. gr., skuli ríkissjóður greiða barnabætur til framfæranda barnsins. Framfærandi teljist sá aðili sem hafi barnið hjá sér og annist framfærslu þess í lok tekjuársins. Sá er greiði meðlag með barni teljist ekki framfærandi í þessu sambandi. Hjón, sem skattlögð séu samkvæmt 62. gr. laganna, teljist bæði framfærendur og skiptist barnabætur milli þeirra til helminga. Hið sama gildi um sambúðarfólk sem uppfylli í lok tekjuársins skilyrði 3. mgr. 62. gr. enda þótt það óski ekki að vera skattlagt samkvæmt þeirri grein. Að sama skapi teljast þeir sem halda heimili saman ásamt barni sínu framfærendur í skilningi ákvæðisins þótt skilyrði til skráningar á sambúð séu ekki uppfyllt. Við slíkar aðstæður skal ákvarða barnabætur eins og um hjón sé að ræða.

Af hálfu kæranda er komið fram að hún hafi leitað til sýslumanns í maí 2024 vegna sambúðarslita við B. Ágreiningur hafi verið um skráningu lögheimilis tveggja barna þeirra og fyrir liggur að sáttameðferð samkvæmt 33. gr. barnalaga nr. 76/2003 lauk án árangurs í nóvember 2024, sbr. vottorð, dags. 21. nóvember 2024, sem er meðal gagna málsins. B hafi í kjölfar þess flutt af sameiginlegu heimili þeirra þann 26. nóvember 2024 en neitað að flytja lögheimili sitt. Kærandi höfðaði mál á hendur B í desember sama ár og með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 5. febrúar 2025 var kæranda og B falin sameiginleg forsjá barnanna til bráðabirgða á meðan málið væri rekið fyrir dómi, en lögheimili barnanna skyldi eftir sem áður vera hjá kæranda. Með dómsátt 4. mars 2025 varð síðan samkomulag með kæranda og B um að forsjá barnanna skyldi vera sameiginleg í höndum þeirra beggja, lögheimili barnanna yrði hjá kæranda og að B greiddi meðlag með börnunum frá 1. febrúar 2025. Fallast verður á með kæranda að gögn málsins bera frekast með sér að B hafi flutt af sameiginlegu heimili fjölskyldunnar í nóvember eða desember 2024, sbr. m.a. greinargerð B í héraðsdómsmálinu, dags. 8. janúar 2025, þar sem tekið er fram að hann hafi flutt af heimilinu fyrir jól 2024 og hafi búið hjá föður sínum yfir jólin. Að þessu athuguðu verður að leggja til grundvallar að kærandi hafi annast framfærslu barnanna í árslok 2024 og teljist því framfærandi í skilningi 1. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003. Er krafa kæranda um að henni verði ákvarðaðar barnabætur sem einstæðu foreldri við álagningu opinberra gjalda gjaldárið 2025 því tekin til greina.

Af hálfu kæranda er gerð krafa um að kæranda verði úrskurðaður málskostnaður til greiðslu úr ríkissjóði samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, sbr. 4. gr. laga nr. 96/1998 og 6. gr. laga nr. 69/2021, um breyting á þeim lögum. Samkvæmt úrslitum málsins þykir bera að úrskurða kæranda málskostnað á grundvelli framangreinds lagaákvæðis. Til stuðnings málskostnaðarkröfunni hefur kærandi lagt fram sölureikninga að fjárhæð samtals 98.580 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti vegna fimm klukkustunda vinnu umboðsmanns kæranda við málið. Með hliðsjón af þeim upplýsingum og gögnum og með vísan til lagaskilyrða fyrir greiðslu málskostnaðar úr ríkissjóði og starfsreglna yfirskattanefndar frá 21. nóvember 2014 um greiðslu málskostnaðar þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 98.580 kr.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Krafa kæranda er tekin til greina. Málskostnaður til greiðslu úr ríkissjóði ákveðst 98.580 kr.