Úrskurður yfirskattanefndar

Ár 2026, fimmtudaginn 4. júní, er tekið fyrir mál nr. 166/2025; kæra A, dags. 22. október 2025, vegna álagningar opinberra gjalda gjaldárið 2025. Í málinu úrskurða Þórarinn Egill Þórarinsson, Anna Dóra Helgadóttir og Bjarnveig Eiríksdóttir. Upp er kveðinn svofelldur

ú r s k u r ð u r :

I.

Með kæru, dags. 22. október 2025, hefur kærandi skotið til yfirskattanefndar kæruúrskurði ríkisskattstjóra, dags. 3. september 2025, vegna álagningar opinberra gjalda kæranda gjaldárið 2025. Með úrskurðinum hafnaði ríkisskattstjóri kröfu kæranda samkvæmt kæru, dags. 20. maí 2025, um að kæranda yrðu ákvarðaðar barnabætur vegna tveggja barna hans sem ekki væru búsett á Íslandi, sbr. umsókn kæranda, dags. 16. maí 2025, vegna tekjuársins 2024. Í kæruúrskurði ríkisskattstjóra kom fram að krafa kæranda lyti að því að honum yrðu ákvarðaðar barnabætur hér á landi á grundvelli reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 883/2004 frá 29. apríl 2004 um samræmingu almannatryggingakerfa, vegna barna, fæddra 2011 og 2017 [misritað 2014 í úrskurði], sem hann hefði á framfæri og búsett væru í Póllandi. Vísaði ríkisskattstjóri til þess að heimilt væri að ákvarða barnabætur með börnum sem ekki væru heimilisföst á Íslandi og væru á framfæri ríkisborgara frá ríki innan hins Evrópska efnahagssvæðis, aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyjum, en störfuðu hér á landi og bæru hér fulla skattskyldu. Væri framfærandi búsettur hér á landi hluta úr ári væru barnabætur reiknaðar í hlutfalli við dvalartíma en sömu reglur giltu um börn þeirra sem tryggðir væru samkvæmt 4. og 5. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Samkvæmt upplýsingum frá kæranda hefði maki hans verðið tekjulaus í Póllandi en greiddar hefðu verið barnabætur þar í landi að fjárhæð 19.200 pólsk slot, eða 665.818 kr. miðað við meðalgengi á árinu 2024, og kæmu þær til frádráttar barnabótum reiknuðum á Íslandi. Þegar tekið hefði verið tillit til greiddra barnabóta erlendis (665.818 kr.) ákvörðuðust ekki barnabætur hér á landi vegna tekjuársins 2024 þar sem greiddar barnabætur erlendis væru hærri en þær barnabætur sem ákvarðaðar hefðu verið ef engar barnabætur hefðu verið greiddar erlendis (575.567 kr.). Með vísan til framangreinds væri kröfu kæranda synjað.

Í kæru til yfirskattanefndar er því borið við að samkvæmt 1. mgr. 68 gr. reglugerðar um samræmingu almannatryggingakerfa skuli í þeim tilvikum þar sem móðir ásamt börnum búi í Póllandi, móðirin sé ekki á vinnumarkaði og faðir barnanna starfi í landi sem tilheyri EES eða Schengen svæðinu, það land þar sem faðir barnanna starfi hafa forgang um greiðslu fjölskyldubóta. Þetta ákvæði eigi við þar sem eiginkona kæranda sé atvinnulaus og eigi ekki rétt á almannatryggingum. Ef hún væri á vinnumarkaði þá gæti Pólland ákveðið hvort það greiddi fullar barnabætur eða aðeins mismuninn. Þar sem Ísland sé forgangsríki fyrir greiðslu fjölskyldubóta geti það ekki bætt bótum frá Póllandi við útreikning barnabótanna á Íslandi. Hafi framangreindar upplýsingar verið fengnar frá viðeigandi stjórnvaldi í Póllandi.

II.

Með bréfi, dags. 6. nóvember 2025, hefur ríkisskattstjóri lagt fram umsögn í málinu og krafist þess að úrskurður embættisins verði staðfestur með vísan til forsendna hans, enda hafi ekki komið fram nein þau gögn eða málsástæður varðandi kæruefnið sem gefi tilefni til breytinga á ákvörðun ríkisskattstjóra. Framlögð gögn með kæru til yfirskattanefndar virðist ekki lýsa réttleysi til barnabóta eða að áður greiddar barnabætur vegna ársins 2024 hafi verið endurgreiddar. Gögnin veiki því ekki þau gögn sem fylgt hafi kæru til ríkisskattstjóra um að pólsk barnabótayfirvöld hafi greitt barnabætur vegna ársins 2024 vegna tveggja barna kæranda að fjárhæð samtals 19.200 pólsk slot.

Með bréfi, dags. 25. nóvember 2025, hefur kærandi komið á framfæri athugasemdum vegna umsagnar ríkisskattstjóra. Ítrekar kærandi áður framkomin rök og athugasemdir um að hann eigi rétt á barnabótum á Íslandi vegna tveggja barna sinna sem búsett séu í Póllandi, á grundvelli samevrópskra reglna sem hann hafi framvísað, en samkvæmt þeim sé Ísland forgangsríki varðandi greiðslu barnabóta og sem slíkt megi Ísland ekki draga frá barnabætur greiddar í Póllandi.

III.

Um barnabætur er fjallað í A-lið 68. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, og reglugerð nr. 555/2004, um greiðslu barnabóta, með síðari breytingum. Í 1. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003 segir að með hverju barni innan 18 ára aldurs á tekjuárinu, sem heimilisfast er hér á landi og er á framfæri þeirra sem skattskyldir eru samkvæmt 1. gr., skuli ríkissjóður greiða barnabætur til framfæranda barnsins. Framfærandi teljist sá aðili sem hafi barnið hjá sér og annist framfærslu þess í lok tekjuársins.

Samkvæmt 5. mgr. 68. gr. A-liðar laga nr. 90/2003 skal skerða fjárhæð barnabóta um þær barnabætur eða hliðstæðar bætur sem framfærandi hefur fengið erlendis frá á sama tekjuári vegna barnsins.

Í 7. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003 kemur fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. stafliðarins megi ákvarða barnabætur með börnum sem ekki eru heimilisföst hér á landi en eru á framfæri ríkisborgara hins Evrópska efnahagssvæðis, aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, enda sé framfærandi skattskyldur hér á landi samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/2003 eða tryggður á grundvelli 4. eða 5. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Er skilyrði fyrir ákvörðun barnabóta samkvæmt þessari málsgrein að börnin séu heimilisföst í einhverju ríkja hins Evrópska efnahagssvæðis, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum og að fram séu lögð fullnægjandi gögn frá bæru stjórnvaldi í því landi þar sem börnin eru heimilisföst. Sá sem rétt kunni að eiga til barnabóta með börnum sem ekki hafi heimilisfesti á Íslandi skuli sækja um bætur til ríkisskattstjóra og leggja fram upplýsingar um tekjur framfæranda ásamt upplýsingum um barnabætur eða hliðstæðar greiðslur vegna sömu barna sem greiddar hafi verið erlendis, sbr. 1. mgr.

Framangreind 7. mgr. A-liðar 68. gr. laga nr. 90/2003 kom fram í núverandi mynd í lögum nr. 166/2007 um breyting á lögum um tekjuskatt með síðari breytingum. Í athugasemdum í frumvarpi segir að með þessum breytingum sé ætlað að tryggja betur að íslenskar reglur um rétt til barnabóta samrýmist reglugerð (EBE) nr. 1408/71 og reglugerð (EBE) nr. 574/72, um beitingu almannatryggingareglna gagnvart launþegum og fjölskyldum þeirra sem flytjast milli aðildarríkja með tilliti til greiðslu barnabóta, en ákveðin óvissa hafi ríkt þar um. Með aðild sinni að EES beri Íslandi að framfylgja þessum reglugerðum. Með ákvörðun sameiginlegu EES nefndarinnar nr. 76/2011 voru teknar upp í EES-samninginn reglugerð (EB) nr. 883/2004 sem kemur í stað reglugerðar nr. 1408/71 og reglugerð (EB) nr. 987/2009 sem kveður á um framkvæmd reglugerðar (EB) nr. 883/2004 um samræmingu almannatryggingakerfa (hér eftir framkvæmdareglugerðin). Var þessum reglugerðum komið til framkvæmda hér á landi með reglugerð nr. 443/2012 um gildistöku reglugerða Evrópusambandsins um almannatryggingar (réttindi úr lífeyrissjóðum og til barnabóta(I)), að því er varðar þau málefni sem talin eru upp í 2. gr. reglugerðarinnar, m.a. fjölskyldubætur. Krafa kæranda í máli þessu lýtur að því að honum verði ákvarðaðar barnabætur með tveimur börnum hans sem búsett eru í Póllandi hjá maka kæranda, sem sé atvinnulaus. Er fram komið að maki kæranda hafa fengið greiddar barnabætur að fjárhæð 665.818 kr. (19.200 pólsk slot) í Póllandi. Var það niðurstaða ríkisskattstjóra að synja kæranda um greiðslu barnabóta á Íslandi þar sem þær næmu lægri fjárhæð en framangreindar barnabætur í Póllandi. Því unir kærandi ekki og ber því við að Ísland sé forgangsríki við greiðslu barnabóta vegna starfa kæranda hér á landi með vísan til 68. gr. reglugerðar EB nr. 883/2004, þar sem fjallað er um forgang þegar bótaréttur skarast.

Kærandi hefur vísað til þess að Ísland skuli hafa forgang um greiðslu fjölskyldubóta þar sem hann starfi hér á landi og eiginkona hans sem búi í Póllandi sé ekki á vinnumarkaði. Niðurstaða ríkisskattstjóra er hins vegar alfarið byggð á því að kærandi hafi þegar fengið greiddar bætur í Póllandi sem séu hærri en bætur sem ákvarðast hefðu hérlendis ef engar bætur hefðu verið greiddar í Póllandi. Hefur ríkisskattstjóri enga grein gert fyrir því hvernig forgangsreglur 68. gr. reglugerðar (EB) nr. 883/2004, sem hefur stöðu stjórnvaldsfyrirmæla hér á landi, sbr. reglugerð 443/2012, hafi áhrif á niðurstöðu í máli kæranda svo sem ríkisskattstjóra ber þó að gera þegar greiðslu bóta hér á landi er synjað á grundvelli skörunar, þ.e. beinlínis sökum þess að þær hafi þegar verið greiddar í öðru ríki.

Í 60. gr. reglugerðar (EB) nr. 987/2009, framkvæmdareglugerðinni, eru ítarleg fyrirmæli um tilhögun við beitingu 57. og 68. gr. grunnreglugerðarinnar, þ.e. reglugerðar (EB) nr. 883/2004. Í 3. mgr. 68. gr. grunnreglugerðarinnar, sbr. og fyrri málslið 3. mgr. 60. gr. framkvæmdareglugerðarinnar segir að þegar aðildarríki hefur borist umsókn um bætur en telur sig ekki vera forgangsríki, skuli stofnun þar sem umsókn er lögð fram án tafar taka bráðabirgðaákvörðun um hvaða forgangsreglur skuli gilda og senda umsóknina áfram til stofnunar í hinu aðildarríkinu, sem sett hefur löggjöf sem gildir samkvæmt forgangsreglunni, og tilkynna umsækjandanum einnig um það. Stofnunin sem umsókn hefur verið framsend til skal síðan taka afstöðu til bráðabirgðaákvörðunarinnar innan tveggja mánaða. Samkvæmt síðari málslið 3. mgr. 60. gr. framkvæmdareglugerðarinnar skal sú stofnun sem umsókn hefur verið send áfram til taka afstöðu innan tveggja mánaða, að öðrum kosti skal áðurnefnd bráðabirgðaákvörðun gilda og ber stofnuninni samkvæmt því að greiða þær bætur sem kveðið er á um í löggjöf þeirri sem hún starfar eftir. Skal hún tilkynna stofnuninni sem sótt var um til um fjárhæð greiddra bóta. Þegar kærandi lagði fram umsókn um barnabætur, sem skattyfirvöld drógu í efa að hann hefði rétt á sökum skörunar, bar samkvæmt framansögðu að setja mál kæranda í viðeigandi ferli ágreiningsmála sem framangreindar reglugerðir kveða á um.

Samkvæmt framansögðu verður að telja að ríkisskattstjóri hafi hvorki gætt að því að vísa til viðeigandi ákvæða þeirra stjórnvaldsfyrirmæla sem um skörun bóta gilda og sem innleidd eru hér á landi með reglugerð nr. 443/2012 og rökstyðja þannig niðurstöðu sína, sbr. 1. og 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 né að setja umsókn kæranda í viðeigandi farveg í samræmi við fyrrgreind stjórnvaldsfyrirmæli. Rétt er að geta þess að ekki verður séð að skerðingarregla 5. mgr. A-liðar 68. gr. komi í veg fyrir að mál kæranda sæti slíkri athugun sem að framan er lýst þar sem ákvæði fyrrgreindra reglugerða (EB), sbr. reglugerð 443/2012, gera ráð fyrir að stjórnvöld þeirra ríkja sem hlut eiga að máli megi gera upp greiðslur sín á milli ef leitt er í ljós að bætur hafi skarast. Að þessu athuguðu og þar sem telja verður að um verulegan annmarka á málsmeðferð hafi verið að ræða, eins og atvik málsins eru vaxin, þykir bera að ómerkja hina kærðu ákvörðun og leggja fyrir ríkisskattstjóra að taka mál kæranda til meðferðar að nýju. Með úrskurði þessum er þá ekki tekin efnisleg afstaða til ágreiningsefna málsins umfram það sem leiðir af framangreindri umfjöllun.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Hin kærða ákvörðun ríkisskattstjóra er ómerkt og lagt fyrir ríkisskattstjóra að taka mál kæranda til meðferðar að nýju.