Úrskurður yfirskattanefndar

Ár 2026, fimmtudaginn 4. júní, er tekið fyrir mál nr. 163/2025; kæra Björgunarsveitarinnar A, dags. 3. október 2025, vegna endurgreiðslu virðisaukaskatts. Í málinu úrskurða Þórarinn Egill Þórarinsson, Anna Dóra Helgadóttir og Bjarnveig Eiríksdóttir. Upp er kveðinn svofelldur

ú r s k u r ð u r :

I.

Með kæru, dags. 3. október 2025, hefur kærandi skotið til yfirskattanefndar ákvörðun ríkisskattstjóra, dags. 10. júlí 2025, um að hafna endurgreiðslu á virðisaukaskatti að fjárhæð 6.126.374 kr. samkvæmt fjórum endurgreiðslubeiðnum sem bárust ríkisskattstjóra árið 2022 en beiðnir þessar voru samkvæmt því sem fram er komið vegna byggingu björgunarmiðstöðvar að K. Byggðu beiðnir kæranda á 2. mgr. 42. gr. A laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með áorðnum breytingum, sbr. 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða XLIV sömu laga og reglugerð nr. 1300/2021, um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, en ríkisskattstjóri synjaði beiðnunum með því að kærandi hefði ekki verið skráður í almannaheillaskrá á árinu 2022.

Í kæru er þess krafist að ákvörðun ríkisskattstjóra verði felld úr gildi og að umræddar beiðnir verði samþykktar. Þá er gerð krafa um að kæranda verði úrskurðaður málskostnaður til greiðslu úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, með áorðnum breytingum.

II.

Kærandi er almennt félag og hefur með höndum starfsemi björgunarsveitar. Með beiðnum til ríkisskattstjóra í ágúst og desember 2022 óskaði kærandi eftir endurgreiðslu virðisaukaskatts að fjárhæð 8.734.164 kr. vegna vinnu manna við endurbætur eða viðhald á mannvirkjum samkvæmt tilgreindum endurgreiðslubeiðnum, en þar mun hafa verið um að ræða vinnu við mannvirki kæranda að K. Með ákvörðun, dags. 16. febrúar 2023, tók ríkisskattstjóri endurgreiðslubeiðnirnar til afgreiðslu og synjaði þeim með því að kærandi hefði ekki verið skráður í almannaheillaskrá á árinu 2022 og því væru skilyrði laga nr. 50/1988 til endurgreiðslu virðisaukaskatts ekki uppfyllt.

Ríkisskattstjóra barst 15. október 2024 erindi frá kæranda í tölvupósti þar sem farið var fram á endurupptöku ákvörðunar embættisins. Ríkisskattstjóri svaraði erindinu með tölvupósti 17. október 2024 og ítrekaði að kærandi hefði ekki verið skráður í almannaheillaskrá á árinu 2022 og óskaði eftir gögnum er sýndu fram á annað. Í framhaldi af þessu áttu sér stað frekari tölvupóstsamskipti milli kæranda og ríkisskattstjóra á árunum 2023, 2024 og 2025 sem lauk með því að ríkisskattstjóri tók ákvörðun, dags. 10. júlí 2025, um að fallast á endurgreiðslu virðisaukaskatts að fjárhæð 2.607.790 kr. og synja kæranda um endurgreiðslu virðisaukaskatts að fjárhæð 6.126.374 kr.  

Í ákvörðun sinni fjallaði ríkisskattstjóri um þær reglur sem gilda um endurgreiðslu virðisaukaskatts til almannaheillafélaga, sbr. ákvæði 42. gr. A laga nr. 50/1988, og ákvæði til bráðabirgða XLIV sömu laga. Samkvæmt 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003 skyldu þeir lögaðilar sem um ræddi í 5. tölul. 1. mgr. 2. gr., sbr. 5. tölul. 4. gr. laganna, sem hefðu með höndum starfsemi sem félli undir a–g-lið 2. mgr. 4. tölul. þeirra og væru skráðir í sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum ekki greiða tekjuskatt. Nánari ákvæði um skráningu aðila í almannaheillaskrá kæmu fram í 18. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 en þar væru m.a. rakin skilyrði skráningar í almannaheillaskrá í fimm stafliðum. Í 8. mgr. 18. gr. reglugerðarinnar segði að samþykki ríkisskattstjóra fyrir frumskráningu í almannaheillaskrá gilti frá og með umsóknardegi þess almanaksárs þegar umsókn bærist Skattinum og heimilaðist frádráttur vegna gjafa og framlaga sem bærust móttakanda frá og með umsóknardegi. Hefði umsókn kæranda um skráningu í almannaheillaskrá borist í maí 2022.

Vegna viðbára kæranda um að félagið ætti rétt til endurgreiðslu samkvæmt 42. gr. A laga nr. 50/1988 þar sem það tilheyrði landssamtökum sem skráð væru í almannaheillaskrá vísaði ríkisskattstjóri til 1. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 1300/2021. Reglugerðin ætti stoð í 2. tölul. 31. gr. laga nr. 90/2003 þar sem væru reglur um frádrátt vegna gjafa til almannaheillafélaga. Ákvæðið í 1. mgr. 16. reglugerðar nr. 1300/2021 væri undanþáguregla þar sem segði að frádráttur væri heimill þó að sá lögaðili sem veitti framlagi viðtöku væri ekki skráður í almannaheillaskrá samkvæmt 18. gr. reglugerðarinnar, enda tilheyrði hann landssamtökum sem skráð væru samkvæmt greininni. Undanþága þessi kvæði því á um aukin réttindi gefanda til frádráttar en leiddi ekki af sér önnur eða aukin réttindi gjafþega. Því væri ekki tekið undir sjónarmið þau er fram kæmu í erindi kæranda þess efnis að hann ætti rétt til endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt 42. gr. A laga nr. 50/1988 þar sem landssamtök þau er hann heyrði undir væru skráð samkvæmt 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003. Skilyrði endurgreiðslu virðisaukaskatts væri að sá aðili sem færi fram á endurgreiðslu væri skráður í almannaheillaskrá Skattsins og miðaðist réttur til endurgreiðslu við gildisdag skráningar eins og hann væri ákvarðaður í 1. og 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 1300/2021. Þeir reikningar sem hafnað væri væru allir gefnir út fyrir 13. maí 2022 eða á tímabilinu 13. febrúar 2022 til 5. maí 2022. Því væru ekki forsendur til að fallast á umbeðna endurgreiðslu samkvæmt þeim.

Tók ríkisskattstjóri fram að sölureikningur frá S ehf. frá 30. ágúst 2022 að fjárhæð 160.489 kr. væri tvítalinn (beiðnir 357032 og 357035), en fallist væri endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt fyrri beiðninni.

III.

Í kafla I hér að framan er greint frá kröfugerð kæranda í kæru til yfirskattanefndar. Í kærunni er gerð grein fyrir málsatvikum. Þá eru gerðar athugasemdir við málsmeðferð ríkisskattstjóra. Fulltrúi kæranda hafi átt í reglulegum tölvupóstsamskiptum við starfsmenn ríkisskattstjóra vegna beiðna um endurgreiðslu virðisaukaskatts allt frá því í byrjun maí 2022 þar til í september sama ár. Samskiptin hafi borið með sér að endurgreiðslubeiðnum kæranda hafi fyrst um sinn verið hafnað á þeim grundvelli að kærandi væri ekki skráður eigandi að því húsnæði sem reikningarnir vörðuðu. Ekkert kom þá fram um að félagið hafi ekki verið skráð í almannaheillaskrá Skattsins. Það hafi ekki verið fyrr en 1. september, eða eftir að búið var að færa skráningu húsnæðisins til rétts vegar, sem fram hafi komið athugasemd um að kærandi væri ekki skráður í almannaheillaskrá. Óskaði starfsmaður Skattsins þá eftir upplýsingum um það hvort umsókn um slíka skráningu væri í ferli. Því hafi verið svarað á þann veg að umsóknarferlið væri yfirstandandi. Lýsing atvika í hinni kærðu ákvörðun og ákvörðun ríkisskattstjóra frá 26. júní 2025 beri með sér að gögn hafi vantað með umsókninni, þ.e. samþykktir félagsins. Þeim hafi verið skilað inn af hálfu kæranda 22. júní 2022 en ekki verið réttilega skráð hjá embættinu og þess vegna hafi umsókn um skráningu í almannaheillaskrá verið hafnað með ákvörðun ríkisskattstjóra 1. júlí 2022. Ekki verði betur séð en að hugsanleg handvömm í meðferð innsendra gagna hjá embættinu hafi orðið valdur að þeirri atburðarás sem á eftir hafi orðið. Í öllu falli verði ekki betur séð af umfjöllun ríkisskattstjóra en að þegar í júní 2022 hefði verið hægt að afgreiða í það minnsta hluta umsókna á grundvelli skráningar í almannaheillaskrá. Þess í stað virðist málið hafa verið látið daga uppi þar til kærandi hafi leitað á náðir ráðherra með tilheyrandi kostnaði og fyrirhöfn. Jafnvel þá, eða eftir að málið hafi verið tekið til meðferðar að nýju hjá ríkisskattstjóra, hafi kæranda ekki verið veittur kostur á að koma röksemdum sínum á framfæri, eins og gefin höfðu verið fyrirheit um, sbr. 13. og 14. gr. laga nr. 37/1993. Telji kærandi málsmeðferðina í ósamræmi við meginreglur stjórnsýsluréttar og reglur stjórnsýslulaga um leiðbeiningarskyldu, málshraða, rannsókn máls og andmælarétt. Þá sé það með öllu óeðlileg niðurstaða að kærandi sé látinn bera hallan af handvömm í utanumhaldi gagna hjá embættinu, ef eitthvað sé þá ætti slíkt að kalla á frumkvæðisathugun hjá embættinu til þess að tryggja að réttar forsendur liggi til grundvallar ákvörðunum embættisins og að örugg meðferð gagna sé tryggð í hvívetna.

Um efnishlið málsins er vísað til þess að enginn lagalegur grundvöllur sé fyrir hinni kærðu ákvörðun og að hún sé þar af leiðandi röng. Telji kærandi sig uppfylla lagaskilyrði fyrir fullri endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu manna á byggingarstað og að ríkisskattstjóra hafi borið að samþykkja allar níu endurgreiðslubeiðnir kæranda strax í upphafi. Umsóknir kæranda um endurgreiðslu virðisaukaskatts hafi byggt á 42. gr. A laga nr. 50/1988 og ákvæði XLIV til bráðabirgða við sömu lög en með bráðabirgðaákvæðinu hafi endurgreiðsluheimild tímabundið verið aukin í 100% af greiddum virðisaukaskatti vegna vinnu manna á byggingarstað í tilviki lögaðila sem falli undir 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003, þ.e. þeirra sem skráðir eru í almannaheillaskrá. Í 2. málslið 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003 sé vísað til þess að ákvæði tiltekinna kafla í lögum nr. 110/2021, um félög til almannaheilla, gildi um lögaðila eftir því sem við eigi vegna skráningar og hæfis lögaðila í almannaheillaskrá Skattsins. Í máli þessu sé ekki ágreiningur um hæfi kæranda til skráningar í almannaheillaskrá, enda hafi ríkisskattstjóri tekið ákvörðun um skráningu kæranda frá maí 2022 og sé kærandi enn skráður í almannaheillaskrá. Þyki því ekki ástæða til að fjalla nánar um þau lagaákvæði sem lúti að hæfi kæranda til skráningar á almannaheilaskrá. Hins vegar lúti ágreiningur aðila að því hvort að skráning landssamtaka í almannaheillaskrá nái einnig til aðildarfélaga þeirra, eins og kærandi byggi á að hafi átt við um félagið frá upphafi árs 2022. Til þess að leysa úr þeim ágreiningi sé nauðsynlegt að skoða vel þær reglur sem gildi að íslenskum lögum um skráningu í almannaheillaskrá.

Í lögum nr. 90/2003 sé ekki fjallað um skráningu í almannaheillaskrá, þ.e. að því er varði framkvæmd skráningar, tímamark skráningar eða umsóknarfresti, afgreiðslu eða viðmið um upphaf skráningar. Samkvæmt lokamálslið 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003 sé ráðherra heimilt að setja reglugerð um frekari skilgreiningar á starfsemi til almannaheilla og þau skilyrði sem uppfylla þurfi fyrir skráningu í almannaheillaskrá Skattsins, en ekki verði séð að reglugerð hafi verið sett á grundvelli þessa lagaákvæðis eða með vísan til þess. Vísi 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003 til ákvæða laga nr. 110/2021 að því er varði skráningu og hæfi lögaðila til skráningar í almannaheillaskrá. Í VIII. kafla laga nr. 110/2021 sé með ítarlegri hætti fjallað um málsmeðferð skráningar í almannaheillafélagaskrá en ákvæði laganna leysi þó ekki það úrlausnarefni sem mál þetta snúi að.

Í reglugerð nr. 1300/2021 séu einu reglurnar í íslensku laga- og reglugerðarsafni sem fjalli með beinum hætti um skráningu félaga í almannaheillaskrá og hljóti því að mega ætla að þær hafi almenna þýðingu um viðfangsefnið. Í 16. gr. sé sérstaklega kveðið á um að skilyrði fyrir frádrætti framlaga til almannaheillafélaga frá tekjum lögaðila sé meðal annars að sá lögaðili sem veiti framlagi viðtöku sé sem slíkur skráður í sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum, sbr. 18. gr. reglugerðarinnar. Þá segi orðrétt: „Sé um að ræða landssamtök þar sem einstaka aðilar innan þeirra starfa til almannaheilla nægir að landssamtökin séu skráð í almannaheillaskrá og skal þá slík skráning landssamtakanna einnig ná til og gilda um einstaka aðila innan þeirra. Aðilum innan landssamtakanna er þó einnig heimilt að óska eftir sérstakri skráningu í almannaheillaskrá.“

Slysavarnafélagið Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita á Íslandi, hafi verið skráð í almannaheillaskrá og taki skráning þess því einnig til kæranda. Engu máli skipti þótt kærandi hafi sjálfur ákveðið að sækja um sérstaka skráningu í almannaheillaskrá síðar. Af því leiði að hin kærða ákvörðun sé röng, enda hafi kærandi með þessu sannanlega uppfyllt skilyrði laga nr. 50/1988 til fullrar endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu manna á byggingarstað. Ríkisskattstjóri hafi hafnað þessum málatilbúnaði kæranda með því að sú regla sem vísað sé til kveði einungis á um aukin réttindi gefanda til frádráttar en leiði ekki af sér önnur eða aukin réttindi gjafþega. Þessu mótmæli kærandi. Ákvæði 16.-18. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 hafi almenna þýðingu þegar komi að skráningu í almannaheillaskrá. Telji kærandi raunar að þetta liggi fyrir staðfest í málatilbúnaði ríkisskattstjóra, sem vísi í hinni kærðu ákvörðun til skilyrða sem fram komi í 18. gr. reglugerðarinnar að því er varði skráningu í almannaheillaskrá. Þetta verði einnig leitt af þeim lagaákvæðum sem hafi þýðingu í þessu máli, sem og lögskýringargögnum sem vísað sé til í hinni kærðu ákvörðun.

Með lögum nr. 32/2001 hafi verið lögfestir ýmsir skattalegir hvatar. Í öllum tilvikum hafi það verið gert skilyrði fyrir hagnýtingu þessara hvata að viðkomandi lögaðili væri skráður í sérstaka almannaheillaskrá Skattsins, hvort sem um sé að ræða skattfrádrátt vegna gjafa til viðkomandi lögaðila eða hagnýtingu hans sjálfs á skattalegum ívilnunum. Leggi kærandi áherslu á að þegar löggjafinn hafi með ótvíræðum hætti ákveðið að sömu skilyrði skuli gilda um aðstæður A (frádráttarheimildir vegna gjafa til almannaheillafélaga) og B (skattaívilnanir til handa almannaheillafélögum) þá bresti þeim opinberu stofnunum sem heyri undir framkvæmdavald og fari með framkvæmd umræddra reglna vald til þess að ákveða að þær reglur og undanþágur sem gildi samkvæmt orðanna hljóðan um A eigi ekki að gilda um B, enda sé slíkt í skýrri andstöðu við ákvæði viðkomandi laga, markmið þeirra og tilgang. Ríkisskattstjóra sé þannig ekki stætt á öðru en að beita ákvæðum reglugerðar nr. 1300/2021 með jöfnum hætti, hvort sem sé gagnvart álitaefnum sem varða frádrátt í hendi gefenda eða ívilnanir í hendi almannaheillafélaga, enda gildi nákvæmlega sömu lagareglur um þau skilyrði sem þurfi að uppfylla til þess að njóta ívilnana í hvoru tilvikinu fyrir sig.

Rökstuðningur ríkisskattstjóra fyrir hinni kærðu ákvörðun gangi út á það að lögaðili geti talist skráður í almannaheillaskrá Skattsins við tilteknar kringumstæður, en aðrar ekki. Virðist ríkisskattstjóri jafnframt telja að 16. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 gildi aðeins þegar komi að skattafrádrætti í hendi gefanda, enda sé reglugerðin sett með stoð í 2. tölul. 31. gr. laga nr. 90/2003. Á hinn bóginn verði ekki betur skilið en svo að ríkisskattstjóri álíti 18. gr. sömu reglugerðar hafa almenna þýðingu þegar komi að skráningu í almannaheillaskrá, enda þótt reglugerðarheimildin sé sú hin sama. Þetta fáist vitaskuld ekki staðist. Slíkar lögskýringar embættisins um valkvæða beitingu réttarreglna eftir því sem henti embættinu geti ekki gengið gegn skýrum ákvæðum laga. Þá taki ríkisskattstjóri sérstaklega fram að þó landssamtök séu skráð í almannaheillaskrá leiði það ekki sjálfkrafa til þess að hver sá aðili sem starfi innan vébanda þeirra uppfylli skilyrði slíkrar skráningar. Þessi röksemdafærsla fái á engan hátt staðist og endurspegli í raun þá staðreynd að afstaða ríkisskattstjóra í málinu sé í andstöðu við reglur sem settar hafi verið um skattaívilnanir til handa félögum sem starfi innan þriðja geirans og skýr markmið þeirra.

Frádráttarheimildir tekjuskattslaga varðandi frádrátt í hendi gefanda og endurgreiðsluheimild 42. gr. A laga nr. 50/1988, sbr. bráðabirgðaákvæði XLIV sömu laga, séu háðar nákvæmlega sömu lagaskilyrðum. Þá beri að líta svo á að sömu reglur eigi að gilda um skráningu í almannaheillaskrá, þar með talið sú regla að skráning landssamtaka nái einnig til og gildi um einstaka aðila innan þeirra. Önnur niðurstaða sé bersýnilega í andstöðu við ákvæði laga nr. 32/2021, skýr markmið þeirra og tilgang.

IV.

Með bréfi, dags. 28. nóvember 2025, hefur ríkisskattstjóri lagt fram umsögn um kæruna og krafist þess að ákvörðun embættisins verði staðfest með vísan til forsendna hennar, enda hafi ekki komið fram nein þau gögn eða málsástæður varðandi kæruefnið sem gefi tilefni til breytinga á henni.

Með tölvupósti til yfirskattanefndar 29. desember 2025 hefur kærandi lagt fram gögn til stuðnings málskostnaðarkröfu.

V.

Ákvæði um skráningu lögaðila í svonefnda almannaheillaskrá voru tekin upp í lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, með I. kafla laga nr. 32/2021, um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (skattalegir hvatar fyrir lögaðila sem starfa til almannaheilla). Öðluðust ákvæði þessi gildi 1. nóvember 2021, sbr. 12. gr. laga nr. 32/2021. Samkvæmt 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003, eins og ákvæðið hljóðar eftir breytingar með 1. gr. laga nr. 32/2021 og 1. gr. laga nr. 133/2021, eru þeir lögaðilar sem um ræðir í 5. tölul. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 5. tölul. 4. gr. sömu laga, sem hafa með höndum starfsemi sem fellur undir a-g-lið 2. mgr. 4. tölul. og eru skráðir í sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum undanþegnir tekjuskatti. Er tekið fram að ákvæði II.-VI. og VIII. kafla laga nr. 110/2021, um félög til almannaheilla, gildi um lögaðila eftir því sem við á vegna skráningar og hæfis lögaðila í almannaheillaskrá Skattsins. Þá er það skilyrði fyrir skráningu og endurskráningu lögaðila í almannaheillaskrá að staðin hafi verið skil á skattframtali og ársreikningi til ríkisskattstjóra eftir því sem við á og að ekki sé um að ræða vanskil eða áætlanir skatta, skattsekta, gjalda og skýrsluskila, sbr. 3. málsl. 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 1. gr. laga nr. 133/2021.

Í 42. gr. A laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 7. gr. laga nr. 32/2021, um breyting á þeim lögum, er mælt fyrir um endurgreiðslu virðisaukaskatts til þeirra lögaðila sem falla undir 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003. Kemur fram í 1. mgr. ákvæðisins að endurgreiða skuli lögaðilum sem falla undir umrætt ákvæði laga nr. 90/2003, 60% þess virðisaukaskatts sem þessir aðilar hafa greitt af vinnu manna á byggingarstað við byggingu, viðhald eða endurbætur á mannvirkjum, eða sérgreindum matshlutum þeirra, sem alfarið eru í eigu þeirra samkvæmt skráningu í fasteignaskrá Þjóðskrár Íslands. Þess er þó að geta að í bráðabirgðaákvæði XLIV í lögum nr. 50/1988, sbr. 8. gr. laga nr. 32/2021, kemur fram að þrátt fyrir fyrrgreint ákvæði 42. gr. A skuli á tímabilinu 1. janúar 2022 til 31. desember 2025 endurgreiða lögaðilum sem falli undir 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003, 100% þess virðisaukaskatts sem þessir aðilar hafi greitt af slíkri vinnu manna. Er tekið fram að um endurgreiðslu samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu gildi að öðru leyti 42. gr. A laganna.

Í 3. mgr. 42. gr. A er kveðið á um frekari skilyrði endurgreiðslu samkvæmt ákvæðinu, m.a. að umsækjandi sé skráður í fyrirtækjaskrá og sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum og sé hvorki í heild né að hluta í opinberri eigu, sbr. 1. tölul. ákvæðisins. Þá er skilyrði samkvæmt 2. tölul. 3. mgr. að virðisaukaskattur sem umsókn tekur til sé ekki af kostnaði við aðföng sem varða lögbundnar skyldur opinberra aðila, svo sem lögmælt verkefni ríkis, sveitarfélaga og/eða félaga eða stofnana alfarið í þeirra eigu vegna byggingar mannvirkis. Um aðdraganda að lögfestingu ákvæðisins þykir mega vísa til umfjöllunar í úrskurði yfirskattanefndar nr. 169/2023.

Í athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 32/2021 er tekið fram að um sé að ræða rýmkun á þeirri starfsemi sem fallið geti undir ákvæðið þar sem fleiri aðilar en áður sem teljist starfa til almannaheilla, sbr. 4. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003, geti nú átt rétt á endurgreiðslu samkvæmt ákvæðum 42. gr. laga nr. 50/1988. Lagt sé til að sömu skilyrði skuli gilda vegna umsóknar um endurgreiðslu virðisaukaskatts og lögfest hafi verið með lögum nr. 25/2020, auk þess sem gerð sé sú krafa að umsækjandi sé skráður í almannaheillafélagaskrá Skattsins á því tímamarki þegar sú vinna sem liggi til grundvallar kröfu um endurgreiðslu virðisaukaskatts hafi verið innt af hendi.

Í 15. gr. reglugerðar nr. 1300/2021, um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, kemur fram að frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi megi draga annars vegar einstakar gjafir og/eða framlög til lögaðila samkvæmt 9. tölul. 4. gr. laga nr. 90/2003 þó ekki yfir 1,5% af tekjum samkvæmt B-lið 7. gr. laga nr. 90/2003 á því ári sem gjöf er afhent eða framlag er veitt. Í 16. gr. er síðan fjallað um skilyrði fyrir frádrættinum. Kemur þar fram að skilyrði fyrir frádrætti samkvæmt a-lið 15. gr. sé að sá lögaðili sem veiti viðtöku gjöfum og/eða framlögum til starfsemi sinnar hafi með höndum óhagnaðardrifna starfsemi og falli undir einhvern af málaflokkum a-g-liða 17. gr. reglugerðarinnar og sé sem slíkur skráður í sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum, sbr. 18. gr., á því tímamarki þegar gjöf er afhent eða framlag er veitt. Þá segir að sé um að ræða landssamtök þar sem einstaka aðilar innan þeirra starfi til almannaheilla nægi að landssamtökin séu skráð í almannaheillaskrá og skuli þá slík skráning landssamtakanna einnig ná til og gilda um einstaka aðila innan þeirra. Aðilum innan landssamtakanna sé þó einnig heimilt að óska eftir sérstakri skráningu í almannaheillaskrá.

Í kæru eru gerðar þær athugasemdir að málsmeðferð ríkisskattstjóra hafi ekki verið í samræmi við helstu meginreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, t.a.m. um leiðbeiningarskyldu, málshraða, rannsókn máls og andmælarétt. Af þessu tilefni skal tekið fram að ákvarðanir ríkisskattstjóra um endurgreiðslur samkvæmt XIII. kafla laga nr. 50/1988 fela að formi til ekki í sér skattákvarðanir í skilningi laga, sbr. hér einkum 25. og 26. gr. laga nr. 50/1988, sbr. til hliðsjónar ákvæði 95. og 96. gr. laga nr. 90/2003. Ríkisskattstjóri var því ekki bundinn af tilkynningar- og fyrirspurnarákvæðum þessara laga hygðist hann hafna erindi kæranda eða einungis verða við því að hluta. Ríkisskattstjóra bar hins vegar að sjá til þess samkvæmt rannsóknarreglu, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993, að málið væri nægjanlega upplýst væru ákvarðanir teknar sem krefðust slíks. Þá hefur verið litið svo á að ríkisskattstjóra beri í samræmi við meginreglur skattalaga að láta rökstuðning fylgja slíkum ákvörðunum sem um ræðir í tilviki kæranda, þ.e. synjun endurgreiðslu samkvæmt ákvæðum XIII. kafla laga nr. 50/1988, sem er í samræmi við meginreglu í lögum þessum um samhliða rökstuðning, sbr. einkum 3. og 4. mgr. 26. gr. og 29. gr. laganna.

Eins og fram er komið tóku endurgreiðslubeiðnir kæranda til virðisaukaskatts vegna byggingar björgunarmiðstöðvar að K. Var nánar tiltekið farið fram á endurgreiðslu að fjárhæð 8.734.164 kr. en ríkisskattstjóri féllst á endurgreiðslu að fjárhæð 2.607.790 kr. og synjaði beiðninni að öðru leyti, en um væri að ræða sölureikninga sem gefnir hefðu verið út og verið vegna vinnu sem innt hefði verið af hendi áður en kærandi var skráður í almannaheillaskrá.

Kærandi byggir einkum á því að fallast eigi á fulla endurgreiðslu virðisaukaskatts þar sem kærandi tilheyri landssamtökum sem starfi til almannaheilla og hafi verið skráð í almannaheillaskrá á þeim tíma sem sölureikningarnir hafi verið gefnir út. Vísar kærandi í þessu sambandi til 16. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 sem rakin er hér að framan. Tekið skal fram um þetta að eins og ríkisskattstjóri hefur bent á fjallar umrætt ákvæði 16. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 um skilyrði fyrir frádrætti vegna framlaga til almannaheillafélaga og snýr að frádráttarbærni framlags í bókum gefanda gjafar eða framlags. Þannig hefur reglugerðargjafinn talið að ekki væri tilefni til að fetta fingur út í frádráttarbærni vegna framlaga rekstraraðila til félaga sem tilheyri landssamtökum sem starfi til almannaheilla jafnvel þó viðkomandi aðildarfélag sé sjálft ekki skráð í almannaheillaskrá, en ætla verður að tilgangurinn á bak við þetta sé að draga úr hindrunum og vera hvatning til þess að rekstraraðilar styrki góð málefni.

Hins vegar og hvað ágreiningsefni þessa máls varðar er ákvæði 42. gr. A laga nr. 50/1988 skýrt um það að skilyrði fyrir endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt ákvæðinu sé að umsækjandi um endurgreiðslu virðisaukaskatts sé skráður í fyrirtækjaskrá og sérstaka almannaheillaskrá hjá Skattinum, sbr. 1. tölul. 3. mgr. ákvæðisins. Þykir ákvæði 16. gr. reglugerðar nr. 1300/2021 ekki geta leitt til þess að horft verði fram hjá þessu skilyrði laga nr. 50/1988 þannig að fallist verði á kröfu kæranda, en umrætt reglugerðarákvæði snýr sem fyrr segir að frádráttabærni í bókum gefanda. Liggur fyrir að umsókn kæranda um skráningu í almannaheillaskrá barst Skattinum í maí 2022. Verður því tekið undir með ríkisskattstjóra að lög standi ekki til að fallast á beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna sölureikninga sem gefnir voru út og voru vegna vinnu sem innt var af hendi fyrir það tímamark, þ.e. áður en kærandi var skráður í almannaheillaskrá. Er kröfu kæranda í málinu því hafnað.

Af hálfu kæranda er gerð krafa um að félaginu verði úrskurðaður málskostnaður til greiðslu úr ríkissjóði samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, með áorðnum breytingum. Samkvæmt úrslitum málsins eru ekki fyrir hendi lagaskilyrði til þess að ákvarða kæranda málskostnað. Kröfu þess efnis er því hafnað.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Kröfum kæranda í máli þessu er hafnað.