Úrskurður yfirskattanefndar

Ár 2026, miðvikudaginn 9. september, er tekið fyrir mál nr. 43/2026; kæra A, B og C, dags. 23. febrúar 2026, vegna ákvörðunar erfðafjárskatts. Í málinu úrskurða Sverrir Örn Björnsson, Anna Dóra Helgadóttir og Bjarnveig Eiríksdóttir. Upp er kveðinn svofelldur

ú r s k u r ð u r :

I.

Með kæru, dags. 23. febrúar 2026, hafa kærendur skotið til yfirskattanefndar ákvörðun sýslumanns 28. janúar 2026 á erfðafjárskatti vegna arfs úr dánarbúi F sem andaðist hinn … 2023, sbr. tilkynningu sýslumanns, dags. 28. janúar 2026, og erfðafjárskýrslu, dags. 20. ágúst 2025. Í kærunni kemur fram að ágreiningur málsins lúti að skattstofni erfðafjárskatts vegna kröfu arfláta á hendur P ehf. sem færð hafi verið til eignar í erfðafjárskýrslu með 58.000.000 kr. með vísan til fyrirliggjandi kauptilboðs í hlutafé einkahlutafélagsins á árinu 2024. Sýslumaður hafi litið svo á að færa bæri kröfuna til eignar með 108.900.383 kr. til samræmis við fjárhæð hennar í skattframtali arfláta árið 2023. Í kærunni er vísað til 5. gr. laga nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, og tekið fram að önnur regla gildi um verðmæti eigna í skattframtali samkvæmt 5. tölul. 73. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, þar sem fram komi að áhættufjármuni og langtímakröfur skuli telja til eignar á nafnverði. Markaðsverðmæti kröfunnar sé hins vegar mun lægri fjárhæð en sem nemur nafnverði hennar. Markaðsverðmæti kröfunnar sé byggt á meðfylgjandi mati endurskoðanda á verðmæti 50% eignarhluta í P ehf. Þá sé byggt á því að einn erfingja, sem sé fjármálaverkfræðingur að mennt, hafi samþykkt kauptilboð í eignarhlut dánarbúsins í einkahlutafélaginu að fjárhæð 58.000.000 kr. Rökum sýslumanns sé því hafnað.

II.

Með bréfi, dags. 8. maí 2026, hefur sýslumaður lagt fram umsögn í máli þessu. Í umsögninni er greint frá málsatvikum og meðferð málsins hjá sýslumanni rakin. Embættið telji ekki lagaskilyrði til þess að leggja annað viðmið til grundvallar ákvörðun erfðafjárskatts en gert sé í ákvörðun sýslumanns, þ.e. að verðmæti kröfu dánarbúsins á hendur P ehf. taki mið af skráðri stöðu kröfunnar í skattframtali hins látna árið 2023 eða 108.900.383 kr. Útistandandi kröfur skuli færðar í erfðafjárskýrslu miðað við stöðu í síðasta skattframtali fyrir andlát arfleifanda, sbr. 1. og 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004. Að mati sýslumanns gildi sömu reglur um verðmæti krafna samkvæmt lögum nr. 14/2004 og lögum nr. 90/2003, þ.e. þær skuli færðar á nafnvirði ásamt áföllnum vöxtum og verðbótum, sbr. 19. gr. fyrrnefndu laganna og 5. tölul. 73. gr. síðarnefndu laganna. P ehf. hafi verið í eigu hins látna og föður hans og samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2023 og minnisblaði endurskoðanda hafi félagið skuldað eigendum sínum 252.035.366 kr. Í gögnum málsins komi ekkert fram um að kröfur eigenda á félagið hafi verið tapaðar á andlátsdegi, þ.e. að félagið hafi ekki getað staðið undir greiðslu krafnanna. Í minnisblaði endurskoðandans sé ekki lagt mat á markaðsverðmæti kröfunnar, sbr. og ákvæði 17.-23. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Þá sé það afstaða sýslumanns að kauptilboð föður arfláta í helming hlutafjár P ehf. geti ekki verið grundvöllur að mati á markaðsverðmæti kröfunnar, enda sé ekki um að ræða möguleg viðskipti ótengdra aðila. Að framangreindu virtu verði ekki talið að af hálfu kærenda hafi verið lögð fram gögn sem styðji að fjárhæð kröfunnar sé önnur en byggt sé á í ákvörðun sýslumanns.

III.

Með bréfi til yfirskattanefndar, dags. 3. júní 2026, hafa kærendur komið á framfæri athugasemdum í tilefni af umsögn sýslumanns. Í bréfinu er vísað til 4. gr. laga nr. 14/2004 og tekið fram að eigið fé P ehf. sé neikvætt. Þá stöðu megi að hluta til rekja til kröfu dánarbús F á hendur félaginu og sé það mat endurskoðanda að sanngjarnt sé að verð kröfunnar sé 58.000.000 kr. Kærendur hafi tekið upplýsta ákvörðun um að samþykkja kauptilboð í hlutaféð og kröfuna. Óskað hafi verið eftir afstöðu yfirlögráðanda, þ.e. sýslumanns, til kauptilboðsins, en sýslumaður hafi ekki undirritað tilboðið. Þrátt fyrir þetta hafi sýslumaður ákvarðað skattstofn erfðafjárskatts til samræmis við fjárhæð kröfunnar í skattframtali arfláta. Hefði sýslumaður (yfirlögráðandi) samþykkt kauptilboðið fyrir hönd hins ólögráða erfingja F, sbr. 80. gr. lögræðislaga nr. 71/1997, væri ekki deilt um markaðsverðmætið og sýslumaður þá bundinn við tilboðið. Svo virðist sem umsögn sýslumanns sé sett fram í umboði yfirlögráðanda.

IV.

Í máli þessu sætir kæru ákvörðun sýslumanns 28. janúar 2026 á erfðafjárskatti kærenda vegna arfs úr dánarbúi F, sem andaðist hinn … 2023. Kærendur eru erfingjar hans, þ.e. lögerfingjar (B og C) og bréferfingi (A), sbr. m.a. yfirlit um framvindu skipta, dags. 8. maí 2026, sem er meðal gagna málsins. Dánarbúinu var skipt einkaskiptum og í erfðafjárskýrslu, dags. 20. ágúst 2025, sem barst sýslumanni 28. sama mánaðar, voru tilgreindar meðal eigna dánarbúsins kröfur, þar með talið krafa á hendur P ehf. að fjárhæð 108.900.383 kr., sbr. lið 5.5 í skýrslunni. Í lið 6.3 í skýrslunni var tilgreind skuld við sama félag að fjárhæð 66.465.035 kr. og þess getið að eigið fé félagsins væri neikvætt samkvæmt mati. Í kjölfar tölvupóstsamskipta, sem rakin eru í ákvörðun og umsögn sýslumanns, þar sem sýslumaður gerði athugasemdir við tilgreiningu skuldarinnar, barst sýslumanni leiðrétt erfðafjárskýrsla hinn 12. desember 2025 þar sem krafa á P ehf. var færð til eignar á 58.000.000 kr. og vísað til kauptilboðs sem mun hafa fylgt skýrslunni. Kauptilboðið, sem er í nafni föður hins látna, sem kauptilboðsgjafa og dánarbúsins sem kauptilboðshafa, er dagsett 21. júní 2024 og felur í sér tilboð í allt hlutafé í P ehf. fyrir 0 kr. Er tekið fram í tilboðinu að félagið sé í skuld við dánarbúið og að kauptilboðsgjafi skuldbindi félagið, nái kaupin fram að ganga, til þess að greiða hluta af fjárkröfu dánarbúsins á hendur félaginu eða sem svaraði 58.000.000 kr. gegn því að eftirstöðvar kröfu dánarbúsins yrðu afskrifaðar. Sýslumaður féllst ekki á að kærendum væri heimilt að telja kröfuna til eignar í erfðafjárskýrslu miðað við fjárhæð kauptilboðsins og leit svo á að ákvarða bæri skattstofn erfðafjárskatts vegna kröfunnar til samræmis við fjárhæð hennar í skattframtali arfleifanda árið 2023 þar sem krafan var færð til eignar með 108.900.383 kr., sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, sem sýslumaður vísaði til í þessu sambandi. Af hálfu kærenda er þess krafist að ákvörðun sýslumanns verði hnekkt og að skattstofn erfðafjárskatts vegna kröfu á hendur P ehf. verði ákvarðaður 58.000.000 kr. Er byggt á því að markaðsverðmæti kröfunnar sé mun lægra en nafnverð hennar, eins og kauptilboð föður F beri með sér. Þá er vísað til minnisblaðs endurskoðanda frá 12. febrúar 2024 þar sem mat sé lagt á verðmæti hlutafjár í P ehf. og virði krafna á hendur félaginu.

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004 er skattstofn erfðafjárskatts heildarverðmæti allra fjárhagslegra verðmæta og eigna sem liggja fyrir við andlát arfleifanda að frádregnum skuldum og kostnaði samkvæmt 5. gr. laganna. Með heildarverðmæti samkvæmt 1. mgr. er átt við almennt markaðsverðmæti viðkomandi eigna, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Kemur fram í upphafsákvæði 2. mgr. að þetta gildi um öll verðmæti sem metin verði til fjár, svo sem nánar er tilgreint. Sérstaklega er tekið fram um ákvörðun markaðsverðmætis verðbréfa sem skráð eru á skipulegum markaði og hlutabréfa í félögum sem ekki eru skráð á skipulegum markaði. Loks er tekið fram í lokamálslið 2. mgr. 4. gr. að inneignir hjá bönkum og sparisjóðum og óskráð skuldabréf, sem og aðrar inneignir og útistandandi kröfur, skuli taldar að meðtöldum áföllnum vöxtum og/eða verðbótum.

Sérstök fyrirmæli í lokamálslið 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004 um að reikna skuli með áföllnum vöxtum og verðbótum við ákvörðun gjaldstofns verða að teljast lítt samrýmanleg meginreglu í upphafsmálslið sömu málsgreinar um viðmið við almennt markaðsverðmæti. Þykir frekast verða að líta á þetta ákvæði sem sérreglu gagnvart meginreglunni sem þá feli í sér að umræddar eignir skuli færðar á nafnverði að viðbættum vöxtum og verðbótum. Tekið skal fram að ákvæði þetta, að því er varðar inneignir hjá bönkum og sparisjóðum, sem og aðrar inneignir og útistandandi kröfur, er svo til óbreytt orðað frá því sem var í F-lið 1. mgr. 9. gr. áðurgildandi laga nr. 83/1984, um erfðafjárskatt, sem leyst voru af hólmi með lögum nr. 14/2004. Verður ekki ráðið af greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 14/2004 að til hafi staðið að gera breytingar á gjaldstofni vegna slíkra eigna, hvað sem líður meginreglu 2. mgr. 4. gr. um almennt markaðsverðmæti fjárhagslegra verðmæta og eigna. Í samræmi við framangreint er gert ráð fyrir því í erfðafjárskýrslu í kafla 5.5 (Skuldabréf, verðbréf og útistandandi kröfur) að tilgreind sé „Fjárhæð með vöxtum“. Samkvæmt 3. mgr. 14. gr. laga nr. 14/2004 skal erfðafjárskattur hvers erfingja reiknaður út miðað við verðmæti arfs á dánardegi arfleifanda, en miðað við þann dag sem sýslumaður áritar erfðafjárskýrslu ef um fyrirframgreiddan arf er að ræða eða óskipt bú sem skipt er fyrir andlát eftirlifandi maka.

Samkvæmt framansögðu bar að telja útistandandi kröfu arfleifanda á hendur P ehf. til eignar í erfðafjárskýrslu á nafnverði, þ.e. miðað við upphaflega fjárhæð (höfuðstól) að meðtöldum áföllnum vöxtum og/eða verðbótum, sbr. lokamálslið 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004. Samkvæmt gögnum málsins, sbr. skattframtal arfleifanda árið 2023 og fylgiskjal með erfðafjárskýrslu, dags. 1. ágúst 2025, bar skuld félagsins hvorki vexti né verðbætur og nam að eftirstöðvum 108.900.383 kr. í árslok 2023. Krafa arfleifanda á hendur P ehf. telst því hafa numið greindri fjárhæð á dánardegi, sem er það tímamark sem hér verður að miða við, sbr. 3. mgr. 14. gr. laga nr. 14/2004. Getur engu breytt um viðmiðun skattstofns í þessu efni, í ljósi skýlausra lagafyrirmæla þar að lútandi, þótt markaðsverðmæti (gangverð) kröfunnar í viðskiptum á markaði á sama tíma hafi verið lægra, eins og kærendur halda fram. Rétt er að taka fram að á engan hátt verður talið að krafan geti talist hafa verið töpuð í heild eða að hluta á þeim tíma, hvað sem leið eiginfjárstöðu P ehf., en í fyrrgreindu minnisblaði endurskoðanda er virði heildareigna félagsins í árslok 2023 talið nema um 245.000.000 kr. og fjárhæð skulda, sem að langmestu leyti eru við arfleifanda og föður arfleifanda, tilgreind 251.747.434 kr.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður að telja að kærendum hafi borið að gera grein fyrir kröfu arfleifanda á hendur P ehf. með fyrrgreindri fjárhæð í erfðafjárskýrslu, svo sem ákvarðað hefur verið af sýslumanni, sbr. ákvæði lokamálsliðar 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/2004. Kröfu kærenda í máli þessu er því hafnað.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Kröfu kærenda í máli þessu er hafnað.